201901.23
3

FocusOSA #64: Polityka w ASEAN

Region Azji Południowo-Wschodniej słynie głównie ze sporu na Morzu Południowochińskim, w którym dominującą rolę odgrywają Chiny. Główną osią niezgody jest usypywanie sztucznych wysp. Jednak nie należy zapominać, że kwestie kontrowersji terytorialnych dotyczą również innych graczy regionu, w tym Malezji i Singapuru. Pierwsza kwestia sporna dotyczy Cieśniny Johor i malezyjskiego portu, który poszerzył swój obszar pod koniec października 2018 roku, naruszając w ten sposób singapurskie wody terytorialne. W grudniu ubiegłego roku kilka malezyjskich statków wtargnęło na wody sąsiadującego państwa w efekcie czego singapurskie siły zbrojne ogłosiły otwarte ćwiczenia mobilizacyjne, a rząd potępił działania Malezji jako poważne naruszenie suwerenności i prawa międzynarodowego. Należy podkreślić, że poszerzone limity są jeszcze większe od malezyjskich roszczeń wobec Singapuru z 1979 roku, które ten konsekwentnie odrzucał. Minister obrony Republiki Ng Eng Heng ostro skrytykował naruszenie granicy przez malezyjskie statki, argumentując, iż Singapur sprawuje kontrolę na wodach, do których Malezja rości sobie prawo w ramach zasięgu portu Johor Bahru, już od 1999 roku. Mimo tak twardego stanowiska ministra, rząd Singapuru zapewnił o zachowaniu powściągliwości w działaniach i wyraził chęć pokojowego rozwiązania sporu.

Druga kwestia sporu dotyczy przestrzeni powietrznej znajdującej się nad malezyjskim miastem Pasir Gudang. Zgodnie z opiniami Ministerstwa Transportu Malezji, Singapur wprowadził zmiany proceduralne w wyniku czego znacznie obniżono wysokość przelotową nad Pasir Gudang podczas procedury lądowania na lotnisku Seletar, co może negatywnie wpłynąć na rozwój tego regionu. Władze Singapuru zaprzeczyły tym doniesieniom utrzymując, że zmiany proceduralne polegają jedynie na uruchomieniu lotniczych urządzeń naziemnych ułatwiających pilotom proces lądowania. Odpowiedzią rządu z Kuala Lumpur było ustanowienie pod koniec grudnia stałego obszaru zastrzeżonego do celów wojskowych nad Pasir Gudang, a co za tym idzie jakiekolwiek loty w strefie pomiędzy 2000 a 5000 stóp muszą być zatwierdzone przez Królewskie Malezyjskie Siły Powietrzne. Singapurskie Ministerstwo Transportu wyraziło swoje obawy w związku z utrudnieniami spowodowanymi przez zamkniętą strefę dla lotów tranzytowych. Kryzys między stronami doprowadził do wstrzymania bezpośrednich lotów między tymi państwami, co przyczyniło się do strat malezyjskiego przewoźnika Firefly w wysokości 4,8 mln USD miesięcznie. Loty zostały wstrzymane pierwszego grudnia ubiegłego roku decyzją Urzędu Lotnictwa Cywilnego Malezji.

Jednak dzięki spotkaniu ministrów spraw zagranicznych obu stron na początku stycznia, podjęto decyzję o miesięcznym wstrzymaniu nowych procedur ze strony Singapuru jak również obszaru zastrzeżonego po stronie Malezji, aby stworzyć odpowiednie warunki do negocjacji oraz nie powodować paraliżu ruchu lotniczego. Oprócz strat finansowych Firefly, dodatkowym efektem napiętej sytuacji między sąsiadującymi państwami było odwołanie corocznego spotkania bilateralnego na szczeblu ministerialnym przez stronę malezyjską, poświęconego strefie rozwoju ekonomicznego Iskandar. Nie wpłynęło to jednak na przeprowadzenie wizyty ministra gospodarki Malezji – Mohameda Azmina Aliego w Singapurze, który został przyjęty przez ministra spraw zagranicznych – Vivian Balakrishnan oraz ministra rozwoju gospodarczego – Lawrence Wonga. Przedstawiciele sąsiadujących państw zapewnili, że mimo różnicy zdań w kontekście strefy morskiej i powietrznej, relacje dwustronne nie uległy pogorszeniu, a spór zostanie rozwiązany na drodze negocjacji. Pierwsze konsultacje w tej sprawie przeprowadzono podczas szczytu Ministrów Spraw Zagranicznych ASEAN, który odbył się 18 stycznia br. w Chiang Mai. Zgodnie z oświadczeniem Ministerstwa Spraw Zagranicznych Malezji w najbliższym czasie dojdzie również do spotkania przedstawicieli Ministerstwa Transportu obu państw, na którym ma dojść do uregulowania spornych kwestii związanych z granicą morską w Cieśninie Johor jak i strefy powietrznej nad stanem Johor.

Bez wątpienia jest to najpoważniejszy kryzys w stosunkach dwustronnych między Singapurem i Malezją na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat. Przyczyny pogorszenia się relacji między stronami można upatrywać w rosnących nastrojach nacjonalistycznych, podsycanych przez polityków na czas trwania kampanii wyborczej. Tego rodzaju zjawisko jest obecnie widoczne na całym świecie, a co najważniejsze zabieg ten odnosi skutki, co widać na przykładzie Stanów Zjednoczonych czy Malezji. Mahathir Mohamad odniósł zwycięstwo dzięki obietnicom walki z korupcją oraz rozliczenia byłego premiera Najiba Razaka i jego związku z aferą korupcyjną wokół państwowego funduszu inwestycyjnego 1MDB. Niewątpliwie nastroje narodowe były też ważne. Należy uznać, że kontekst nacjonalistyczny został w dużym stopniu oparty na zantagonizowaniu społeczeństwa wobec chińskich wpływów. Niemniej jednak biorąc pod uwagę wypowiedzi premiera dotyczące Singapuru za czasów jego ostatniej kadencji w latach 1981-2003, było jasne, że może dojść do pogorszenia stosunków na linii Kuala Lumpur-Singapur. Na uwagę zasługuje również sytuacja wewnętrzna w Singapurze, gdzie wkrótce odbędą się wybory powszechne, w których Partia Akcji Ludowej będzie walczyć o utrzymanie się przy władzy. Jednym ze sposobów na zwiększenie poparcia społecznego wewnątrz kraju może być utrzymanie twardego stanowiska w negocjacjach z Malezją dotyczących zasięgu stref morskiej i powietrznej. W ten sposób rządząca partia pokaże obywatelom, że dba o interes narodowy, ale może się to przyczynić do przedłużenia sporu, a nawet do rozszerzenia go o inne wrażliwe kwestie dla obu państw.