201610.29
6

Koniec boomu na rynku PV w Japonii

Przeszkody na drodze do ponownego uruchomienia większej ilości reaktorów jądrowych nie są jedynym problemem na japońskim rynku energetycznym. Rozwijający się sektor energii odnawialnej zaledwie trzy lata po uruchomieniu programu feed-in tariff przejawia wyraźne oznaki spowolnienia. Jednym z głównych wyzwań jest brak dywersyfikacji w japońskim sektorze energetyki odnawialnej objawiający się znaczną przewagą elektrowni słonecznych nad innymi metodami wytwarzania. Silne zainteresowanie rynkiem PV jest efektem dotychczasowej strategii rozwoju energetyki odnawialnej japońskiego rządu, który od dawna faworyzuje takie metody wytwarzania energii.

Badania nad elektrowniami słonecznymi były wspierane już w latach 70. ubiegłego wieku. Wtedy to Ministerstwo Gospodarki uruchomiło projekt „Sunshine”, mający na celu rozwój badań nad potencjałem technologicznym instalacji PV. Projekt został wznowiony na początku lat 90. kiedy to połączono go z badaniami nad energooszczędnymi rozwiązaniami technologicznymi. Pomimo rozwoju badań nad pozyskiwaniem energii ze źródeł odnawialnych ich udział w japońskim koszyku energetycznym pozostawał wyjątkowo niski. W celu zwiększenia produkcji energii odnawialnej w roku 2009 przyjęto okrojony mechanizm FIT, który wspierał wyłącznie rozwój instalacji PV. Ustawa została skrytykowana przez większość organizacji ekologicznych oraz zwolenników reform za dyskryminację pozostałych źródeł energii. Po wielkim trzęsieniu ziemi w Japonii Wschodniej w roku 2011 Partia Demokratyczna przyjęła nowy mechanizm FIT, który wspiera większość dostępnych źródeł odnawialnych.

Po uruchomieniu programu feed-in tariff w lipcu 2012 roku japońskie organizacje proekologiczne oraz eksperci ds. energetyki odnawialnej wyrażali się o nim pochlebnie. Wysokie dopłaty dla producentów stanowiły silną zachętę do wejścia na rynek. Liczba projektów zgłoszonych do realizacji w pierwszych latach funkcjonowania mechanizmu przekroczyła oczekiwania ekspertów.

Ustawodawcy nie przewidzieli jednak kilku istotnych ograniczeń. Z uwagi na ogromne zainteresowanie oraz gwałtownie rosnącą liczbę potencjalnych inwestorów pojawiły się trudności z zapewnieniem możliwości przyłączenia nowych instalacji do infrastruktury przesyłowej. Duże firmy energetyczne, odpowiedzialne za rozwój infrastruktury na podległym terytorium zaprzestały wydawania pozwoleń na przyłączenie nowych instalacji z uwagi na brak możliwościach przesyłowych. Przez niektóre organizacje proekologiczne ruch ten został odebrany jako celowe działanie mające spowolnić aktywność małych producentów energii odnawialnej, stanowiących konkurencję dla dużych firm energetycznych.

Pomimo tego, że celem FIT była dywersyfikacja źródeł i metod wytwarzania energii spośród wszystkich projektów inwestycyjnych zgłoszonych do realizacji w ramach programu 95% stanowiły elektrownie PV, zostawiając pozostałe źródła energii takie jak energia wiatrowa oraz geotermalna daleko w tyle. Nikłe zainteresowanie pozostałymi formami wytwarzania wynikało głównie ze skomplikowanych przepisów i konieczności zdobycia większej ilości pozwoleń na uruchomienie nowych instalacji. Znacznie łatwiej i szybciej można było uruchomić farmę fotowoltaiczną niż produkcję z pozostałych źródeł odnawialnych.

Dotychczasowa polityka rządu połączona z silnym zainteresowaniem inwestorów doprowadziła do nadmiernego rozrostu rynku solarnego. W ostatnich miesiącach można zaobserwować wyraźne oznaki spowolnienia zwiastujące koniec boomu inwestycyjnego w tym sektorze. Od momentu wprowadzenia programu FIT wielkość dopłat do wytwarzanej energii jest co roku obniżana, co powoduje spadek liczby potencjalnych inwestorów oraz zmniejszenie popytu na panele słoneczne. Japońscy producenci nie mogąc znaleźć alternatywnych odbiorców zostali zmuszeni do zmniejszenia produkcji. W roku 2015 produkcja paneli w Japonii spadła aż o 23%.

Problem nadmiernej podaży na rynku paneli jest dodatkowo wzmacniany przez rosnącą liczbę niedokończonych inwestycji. Zdaniem firmy Kandenko, zajmującej się rozwojem infrastruktury energetycznej, na rynku pojawiła się znaczna liczba firm zainteresowanych sprzedażą niedokończonych elektrowni PV. W wyniku niewłaściwego planowania około 80% dużych inwestycji zarejestrowanych w programie FIT nie weszła jeszcze w fazę produkcji energii. Dla potencjalnych inwestorów znacznie bardziej opłacalne jest wykupienie niedokończonych projektów, w których zakontraktowano wyższe stawki dopłat w pierwszych dwóch latach obowiązywania programu FIT, niż rozpoczynanie nowych inwestycji.

Spadek wysokości dopłat, problemy producentów paneli oraz znaczna ilość niedokończonych inwestycji będzie miała negatywny wpływ na rządowe plany szybkiego zwiększenia produkcji energii odnawialnej. Na skutek nadmiernego promowanie rozwiązań fotowoltaicznych oraz licznych ograniczeń regulacyjnych, Japonia pozostaje w tyle jeśli chodzi o produkcję energii z pozostałych źródeł. Odpowiedzią ma być zwiększenie rządowych inwestycji w farmy wiatrowe budowane na morzu. Jak się wydaje bez znacznej deregulacji rozwój energetyki wiatrowej stanie pod wielkim znakiem zapytania.