201909.15
1

FocusOSA #102: Działania Chin na Bałkanach

Jednym z najważniejszych międzynarodowych wydarzeń dla Bułgarii w ostatnich miesiącach była oficjalna państwowa wizyta prezydenta Rumena Radeva w Chińskiej Republice Ludowej. W trakcie tejże podniesiono znaczenie relacji bilateralnych do poziomu partnerstwa strategicznego. Rosnące zainteresowanie ChRL w ramach inicjatywy 17+1 – a w szczególności „południowymi” uczestnikami tej inicjatywy – idzie w parze z rosnącymi potrzebami Bułgarii w kontekście rozwoju gospodarczego i społecznego. Skład delegacji państwowej mógł wskazywać na istotę oraz charakter wizyty. Oprócz najważniejszej osoby w państwie, w skład delegacji wchodzili m.in. Iskren Veselinov, przewodniczący komisji parlamentarnej ds. polityki regionalnej, rozwoju obszarów miejskich i samorządu lokalnego; Halil Lefitov, przewodniczący komisji parlamentarnej ds. transportu, technologii informacyjnej i komunikacji a także osoby bezpośrednio związane ze współpracą z chińskim środowiskiem biznesowym, tj. przedstawiciele Grupy Przyjaźni Bułgarsko-Chińskiej utworzonej przy Zgromadzeniu Narodowym – Boryana Georgieva, Christo Prodanov a także Georgi Kolev. Oprócz wyżej wymienionych, delegacji towarzyszyła również silna reprezentacja środowiska akademickiego oraz biznesowego, m.in z sektora turystyki i rolnictwa, inwestycji a także technologii informacyjnych.

Przy okazji wizyty bułgarskiej delegacji w Pekinie i Dalian należy wspomnieć również o kontekście historycznym, bowiem na ten rok przypada 70. rocznica ustanowienia stosunków dyplomatycznych pomiędzy oboma państwami. Strona bułgarska podczas każdej możliwej okazji szczyci się faktem, iż była ona jednym z pierwszych państw na arenie międzynarodowej, która w 1949 r. uznała nowy rząd ChRL. Ta narracja pozwala utrzymać europejskiemu państwu przyjazny ton w kwestii współpracy bilateralnej na poziomie politycznym, co w praktyce przekłada się na zacieśnianie więzi kulturalnych i gospodarczych między państwami.

Podczas rozmów bułgarskiego prezydenta z premierem ChRL Li Keqiangiem w nawiązaniu do podniesienia statusu relacji dwustronnych, Radev nakreślił dziewięć priorytetowych obszarów współpracy, które w jego przekonaniu wymagają największej uwagi. Niniejsze obszary to: infrastruktura transportowa; aktywność inwestycyjna i współpraca finansowa; współpraca w sektorze IT a także wspólne projekty start-upów; wspólne projekty dot. Badań i Rozwoju a także wprowadzanie innowacji technologicznych; utworzenie bezpośredniego połączenia lotniczego Sofia-Pekin; promocja turystyki (ze szczególnym uwzględnieniem agroturystyki); zrównoważony rozwój oraz współpraca w dziedzinie urbanistyki a także wspólne projekty sektora energetycznego. Bułgarski prezydent w rozmowie z premierem ChRL dostrzegł lukę inwestycyjną na obszarze Europy Południowo-Wschodniej, dlatego dużo uwagi poświęcono rozmowom dotyczącym wprowadzenia mechanizmów ułatwiających zagraniczne inwestycje ChRL, uwzględniając przy tym w szczególności potrzebę współpracy w sektorze finansowym.

W tym kontekście ustanowienie strategicznego partnerstwa przez Bułgarię oraz Chiny otwiera przed europejskim państwem nowe możliwości. W trakcie spotkania prezydentów obu państw w Pekinie, Rumen Radev w rozmowie z Xi Jinpingiem podkreślił, iż chińskie inicjatywy współpracy tj. Pas i Szlak a także format 17+1 to inwestycja w przyszłość i dobrobyt krajów, które uczestniczą w tych inicjatywach. Bułgaria – według prezydenckich deklaracji – ma stanowić bramę chińskich inwestorów do UE i wspólnego rynku europejskiego, który wymaga eksploatacji i rozwoju bułgarskiej infrastruktury transportowej, tj. lotnisk, połączeń kolejowych, portów morskich oraz autostrad. Radev zaznaczył, iż wiodące globalne koncerny wyraziły już swoje zainteresowanie w transport towarów z Azji do Europy właśnie przez terytorium Bułgarii. Prezydenci rozmawiali również o ustanowieniu bezpośredniego połączenia lotniczego; utworzeniu bułgarsko-chińskiego centrum badań naukowych i innowacji w Sofii przy wykorzystaniu potencjału chińskich firm w procesie promocji w celu transferu technologii; otwarciu oddziału Bank of China w Bułgarii, który miałby za zadanie stymulować aktywność chińskich inwestorów. Przewodniczący ChRL w trakcie rozmowy sporo uwagi poświęcił również roli Chin w podtrzymywaniu integralności UE, wyrażając nadzieję, iż instytucje unijne będą w dalszym ciągu dążyć do kontynuacji i poprawy stabilności tworzenia efektywnej polityki względem Chin poprzez współpracę z chińskimi instytucjami w celu promocji i budowania partnerstwa opartego na wzajemnym szacunku, praworządności oraz sprawiedliwości w celu uzyskania obopólnych korzyści (win-win). 

Co ciekawe, podczas rozmów dwustronnych nie została poruszona kwestia rozwoju współpracy obejmującej bułgarskie miasto Płowdiw, niejako predestynowane do roli akceleratora wymiany gospodarczej pomiędzy Bułgarią a Chinami. Wydaje się, iż fiasko inwestycyjne związane z inwestycją w tamtejszy port lotniczy przez chińskie HNA Group z lipca 2018 r. poważnie wyhamowało tempo podejmowania wiążących decyzji co do inicjowania innego rodzaju inwestycji zagranicznych. Ostatnie informacje dotyczące współpracy bilateralnej w kontekście niniejszego miasta pochodzą z marca br. i dotyczą otwarcia centrum wystawienniczego platformy e-commerce dla mechanizmu współpracy 17+1 przy czym trzeba otwarcie powiedzieć, iż na ten moment jest to zabieg czysto wizerunkowy. W agendzie spotkania znalazło się natomiast miejsce dla innego, kluczowego dla Bułgarii projektu, tj. rozbudowy elektrowni jądrowej w Belene. Z przekazów medialnych wiemy jedynie, iż Li Keqiang wyraził gotowość Pekinu do wzięcia udziału w przetargu. Z innych źródeł wiemy również, iż potencjalna rozbudowa elektrowni jądrowej zakłada również ścisłą współpracę z rosyjskimi podmiotami, bowiem całość projektu bazuje na rosyjskiej technologii. Dodatkowo tajemnicą nie jest fakt, iż to właśnie kwestia Belene obok drugiej nitki gazociągu Turkish Stream jest wiodącym tematem w relacjach Sofii z Moskwą.

Wyżej wymienione to cele średniookresowe. Jednak gospodarczy sukces jest potrzebny już teraz tak by deklaracje chińskie nie miały prawa być podważone przez partnera bułgarskiego., Przede wszystkim chodzi o eksport produktów rolnych do Chin. Jest to problem, który najbardziej dotyka bułgarskich eksporterów produktów mlecznych. Współpraca w tym zakresie trwa od dwóch lat, niemniej jednak jej obecny kształt jest rozczarowujący, bowiem znalazła ona swoje miejsce podczas rozmowy dwóch prezydentów. Xi Jinping zapewnił swojego bułgarskiego odpowiednika o dołożeniu największych starań w celu jak najszybszego zażegnania problemu. Przewodniczący ChRL wyraził również nadzieję na dalszą ekspansję bułgarskiego eksportu na chiński rynek. Co ciekawe, Rumen Radev w przeddzień podpisania oficjalnego porozumienia ws. strategicznego partnerstwa udzielił obszernego wywiadu dla portalu globaltimes.cn, gdzie m.in. mówił, iż inicjatywa Pasa i Szlaku a także inicjatywa 17+1 w żadnej formie nie stanowi pułapki zadłużenia – przynajmniej w kontekście Bułgarii.

W kwestii realizacji celów średnio- i długoterminowych, Bułgaria nadal będzie cierpieć z powodu nie najlepszego rèsumè środowiska inwestycyjnego. Według ewaluacji przeprowadzonej przez organizację Transparency International zajmującej się ujawnianiem i zwalczaniem praktyk korupcyjnych, to właśnie Bułgaria została sklasyfikowana jako najbardziej skorumpowane państwo członkowskie UE. Pomimo niewątpliwych atutów jakimi jest stosunkowo tania siła robocza, preferencyjne stawki podatkowe a także wysoko wykwalifikowane zasoby ludzkie, obecnie niewiele firm decyduje się na bezpośrednie inwestycje zagraniczne w państwie. Ponadto niedoskonały system krajowego sądownictwa a także nieprecyzyjny proces ustawodawczy pośrednio nadaje priorytet inwestycyjny pozostałym państwom regionu Półwyspu Bałkańskiego. Dlatego dla dalszego rozwoju relacji bilateralnych pomiędzy Bułgarią a Chińską Republiką Ludową, nieodzowną częścią stają się reformy wewnętrzne w europejskim państwie. Być może chińskie doświadczenia w walce z korupcją szczebla centralnego staną się kolejną platformą współpracy pomiędzy państwami a tym samym Bułgaria stanie się biorcą „chińskiego modelu”.