201901.18
5

FocusOSA #63: Działania Chin na Bałkanach

W ostatnim miesiącu do najważniejszych wydarzeń na Półwyspie Bałkańskim należy zaliczyć zmiany w serbskiej polityce wobec UE a także redefinicję polityki energetycznej w Bułgarii. Serbski prezydent, Aleksandar Vucić wydaje się rezygnować ze współpracy energetycznej z Unią Europejską. W kontekście postępującej integracji Serbii z UE, decyzja ta wprowadza wiele wątpliwości w proponowane przez Brukselę rozwiązania energetyczne. Co ważniejsze, może znamionować zmianę priorytetów serbskiej polityki zagranicznej. W wywiadzie dla serbskich mediów prezydent uznał, iż Serbia nie planuje zamieniać rosyjskich dostawców gazu ziemnego na rzecz dostawców zachodnich. Vucić stwierdził, iż „nie zamierza płacić podwójnie za LNG, aby zadowolić ludzi na Zachodzie; zamiast tego kupi tańszy gaz ziemny, aby ludzie mogli żyć a przemysł mógł się rozwijać”. Prezydent powiedział również, iż dysponuje pieniędzmi publicznymi, a nie własnymi, co może pomóc w zrozumieniu tejże decyzji. W kontekście gwałtownego rozwoju chińsko-rosyjskiej współpracy energetycznej, decyzja ta powinna zostać przyjęta z zadowoleniem – zarówno w Moskwie, jak i Pekinie. Decyzja serbskiego prezydenta stanowi preludium dla zaplanowanego na 17 stycznia 2019 r. spotkania Vucić-Putin. Bałkański kraj łączy z wizytą rosyjskiego lidera wiele nadziei, a temat gazu ziemnego ma być jedną z dominujących kwestii w trakcie rozmowy głów państw. Według doniesień medialnych, podczas wizyty Putina w Belgradzie planowane jest podpisanie dwudziestu umów dotyczących energetyki, infrastruktury i innowacyjnych technologii. Rosyjski wicepremier Jurij Borisow powiedział, iż obie strony mogą również osiągnąć porozumienie w sprawie budowy centrum nuklearnego w Serbii. W kontekście ograniczonych możliwości finansowania zagranicznych projektów inwestycyjnych przez Rosję, na pierwszy plan wysuwa się współpraca w trójkącie – Chiny-Rosja plus 1.

W podobnym tonie można również komentować wiadomości płynące z Bułgarii. Starania rządu w Sofii prowadzą do ożywienia projektu budowy nowego gazociągu na terenie kraju. Zatwierdzona przez bułgarski parlament w ostatnim kwartale 2018 roku nowa krajowa strategia energetyczna wprowadza możliwość współpracy z Gazpromem w ramach projektu TurkStream. Podobne zresztą działania w kontekście rosyjskiego gazociągu odnotowujemy w Serbii. Bułgarska minister energetyki Temenuzkha Petkova powiadomiła, iż jej rząd gotów jest zbudować nowy łącznik gazowy o długości 484 km, który wprowadziłby rosyjski gaz do Unii Europejskiej kosztem 1,6 mld USD. Połączenie to pozwoliłoby Rosji na utrzymanie dostaw gazu do Europy Środkowej z ominięciem Ukrainy i ten projekt w obliczu niekorzystnych dla Rosji ustaleń z 2014 r. prowadzących do zamrożenia projektu Gazociągu Południowego będzie priorytetem rosyjskiej polityki energetycznej względem regionu Europy Środkowej i Wschodniej. Pomimo wielokrotnych apelacji UE w kwestii dywersyfikacji dostaw energii do Bułgarii, bałkańskie państwa niezależnie od tego czy są członkami Unii Europejskiej czy nie, nadal pozostają silnie uzależnione od dostaw rosyjskiego gazu. W obliczu ścisłej współpracy China National Petroleum Corporation z Gazpromem oraz Rosneftu z China National Chemical Corporation a także ustanowienia z inicjatywy prezydentów Putina i Xi Chińsko-Rosyjskiego Energetycznego Forum Biznesowego, okoliczności te podnoszą znaczenie Chin jako istotnego gracza w polityce bałkańskiej. Wskazane powyżej elementy, w tym przede wszystkim możliwość współpracy w formacie Chiny-Rosja plus 1, powinny być brane pod uwagę przez polską dyplomację w planowaniu polityki w zakresie integracji Bałkanów Zachodnich ze strukturami europejskimi.

Głównej przyczyny w próbach podejmowania współpracy w formacie Chiny-Rosja plus 1 a także samego zbliżenia chińsko-rosyjskiego należy przede wszystkim upatrywać we wciąż erodujących stosunkach obu mocarstw z Waszyngtonem. Główną osią starcia się amerykańskich interesów z wyżej wymienionymi mocarstwami są: działania Rosji w regionie Europy i Bliskiego Wschodu a także chińska aktywność w regionie EŚW oraz na Morzu Południowo-Chińskim. Podobny format działań utrzymywany jest również ze względu na postępujący izolacjonizm gospodarczy ze strony Stanów Zjednoczonych jako próba kompensacji poniesionych strat gospodarczych a także chęci podejmowamnia bardziej skutecznych działań w kontekście stabilizacji politycznej i gospodarczej w państwach Bliskiego Wschodu oraz Azji Centralnej, która to leży w żywotnym interesie zarówno Chin jak i Rosji – przede wszystkim ze względu na zabezpieczenie własnych wpływów politycznych oraz gospodarczych w wyżej wskazanych regionach.

Oprócz wskazanych wcześniej form współpracy trójstronnej Chin i Rosji z Serbią i Bułgarią, podobny model kooperacji zastosowano również m.in. w odniesieniu do Mongolii i Pakistanu. W ramach realizacji inicjatywy Pasa i Szlaku, rząd w Pekinie zasugerował utworzenie korytarza ekonomicznego Chiny-Rosja poprzez Mongolię. Jest to jeden z kluczowych projektów modernizacji kanałów tranzytowych pomiędzy mocarstwami, którego celem nadrzędnym staje się rozwój gospodarczy Chin północno-wschodnich a także Rosyjskiego Dalekiego Wschodu. Ponadto, z inicjatywy Rosji w sierpniu 2018 r. wraz z armią chińską oraz mongolską zorganizowano manewry wojskowe „Vostok-2018”, otwarcie nazwane przez media największymi ćwiczeniami militarnymi od czasu zakończenia zimnej wojny. Oprócz współpracy gospodarczej i militarnej, kluczowym aspektem współpracy trójstronnej staje się również uzyskanie wpływów politycznych. Przykładem takich działań jest współpraca z Pakistanem, który ma realny wpływ na rozwiązanie kryzysu w Afganistanie. Celem Chin i Rosji jest ograniczenie amerykańskich wpływów we wciąż niestabilnym Afganistanie oraz forsowanie dogodnych dla Rosji i Chin rozwiązań konfliktu w tym państwie. Zaniechanie potencjalnej destabilizacji Azji Centralnej ze względu na sytuację w Afganistanie ze strony Rosji a także zabezpieczenie korytarza wachańskiego oraz interesów energetycznych Chin (Chińsko-Pakistański Korytarz Ekonomiczny) leżą bowiem w priorytetach polityki zagranicznej ChRL i Rosji w odniesieniu do tego regionu.