201809.17
4

Chińczycy w Studium Języka Polskiego UŁ

Współpraca między Uniwersytetem Łódzkim i Chinami sięga lat 50. ubiegłego wieku, stanowiąc istotną część składową polsko-chińskiej współpracy edukacyjnej, a w szerszej perspektywie polsko-chińskich relacji państwowych, zwłaszcza na szczeblu lokalnym. W ostatnich latach współpraca edukacyjna pomiędzy Polską i ChRL stała się ważnym elementem relacji wzajemnych, zwłaszcza po podpisaniu „strategicznego partnerstwa” w 2011 r. W dokumencie tym podkreśla się znaczenie stosunków na poziomie lokalnym, w tym promocję współpracy gospodarczej i wymiany edukacyjnej. W ostatnim z wymienionych obszarów, po stronie UŁ szczególne miejsce zajmuje Studium Języka Polskiego dla Cudzoziemców (SJPC). Założone w 1952 roku, jest najstarszą a do lat 70. jedyną tego typu placówką w Polsce. Oprócz kursów języka polskiego dla cudzoziemców oferowanych na Uniwersytetach Warszawskim i Jagiellońskim (lata 1931-1939), do lat 50. nie było tradycji nauczania polskiego jako języka obcego.

Powstanie i rozwój SJPC dokonywało się w zimnowojennym krajobrazie geopolitycznym kreślonym przez rosnącą rywalizację między państwami kapitalistycznymi i blokiem socjalistycznym. Obecnie, wraz z instytucjonalizacją i formalnym włączeniem w struktury uniwersyteckie oraz siedemdziesięcioletnią tradycją w dydaktyce, łódzkie Studium oferuje kursy języka polskiego na wszystkich poziomach zaawansowania i różnych stopniach intensywności. Według danych SJPC, przez szkołę przewinęło się dotychczas ponad 15 tys. studentów, a jej absolwenci stanowią 80% cudzoziemców studiujących w Polsce. Współpraca z Chinami stanowiła istotną część działalności Studium od początków jego działalności. Jednakże, pierwszymi Azjatami (i obcokrajowcami w ogóle), którzy podjęli naukę w SJPC była grupa 132 Północnych Koreańczyków. Ich przybycie w roku akademickim 1952/1953 było związane z wojną koreańską (1950-1953) oraz faktem, że Polska jako państwo socjalistyczne, solidaryzowała się z bratnią Koreańską Republiką Ludowo-Demokratyczną. Zgodnie z oficjalnym uzasadnieniem, rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej pozytywnie odpowiedział na apel Narodów Zjednoczonych, natomiast główną przyczyną była potrzeba wyszkolenia lekarzy i inżynierów potrzebnych w państwie doświadczonym zimnowojenną rywalizacją. W kolejnych latach do Łodzi zaczęli również przybywać studenci z komunistycznych Chin i Wietnamu. W ciągu półwiecza pomiędzy założeniem Studium i początkiem lat 2000. w szkole uczyło się łącznie ponad 230 studentów z Chin. Obecnie do 20 rocznie.

Od lat 60. UŁ wysyła również lektorów języka polskiego do Chin; wśród nich m.in. T. Jeromin, T. Zwierzchowski, B. Zaoska i L. Wawrzyniak. Wymianę wzmocniła dodatkowo umowa zawarta z Pekińskim Uniwersytetem Języków Obcych (PUJO) w 1985 r., głównie w zakresie filologii polskiej, z naciskiem na tłumaczenie literatury polskiej na język chiński. Warto również odnotować, że lektor SJPC dr Marta Ułańska wykłada język polski na wydziale polonistycznym otwartym na Uniwersytecie Syczuańskim w 2017 r. W 1990 r. współpraca między PUJO i wydawnictwem UŁ przyniosła publikację ,,Małego Słownika Polsko-Chińskiego” (Bo-Han xiao cidian, 波汉小词典). Autorzy Tadeusz Jeromin i Ding Wei (丁薇) opracowali ponad 5000 haseł początkowo na potrzeby chińskich studentów uczących się polskiego. Jednakże, Wydawnictwo UŁ uznając brak jakiegokolwiek innego słownika polsko-chińskiego w tym czasie, zdecydowało się opublikować tę pozycję, również mając na względzie polskich studentów zainteresowanych nauką chińskiego.

Tradycyjnie główną funkcją SJPC było umożliwienie cudzoziemcom nauki na polskich uczelniach. W warunkach polskiej transformacji gospodarczo-ustrojowej po 1989 r., Studium rozszerzyło swój profil działalności, zarówno pod względem akademickim, jak i dydaktycznym. Jednak w latach 90. liczba studentów z Chin spadła, m.in. w związku z rosnącymi kosztami nauki i życia w Polsce. Zmniejszenie liczby studentów dotyczyło również proradzieckiej części Afryki oraz państw arabskich, będąc jednak przede wszystkim powodowane szerszym kontekstem geopolitycznym i prozachodnimi aspiracjami Polski.

Dlaczego zatem Łódź została po II wojnie światowej określona jako centrum nauki języka polskiego dla cudzoziemców? Biorąc pod uwagę, że większość z studentów przybywała z państw socjalistycznych lub rozwijających się, najbardziej prawdopodobnym motywem jest fakt, że Łódź jako miasto przemysłowe, mogła być postrzegana jako „czerwona”. Dane zdają się uzasadniać taką interpretację. W roku akademickim 1956/1957 w SJPC studiowało aż 42 Chińczyków, stanowiąc do tej pory, największą pojedynczą grupę chińskich studentów w Studium. Być może również z tego powodu, premier ChRL Zhou Enlai przybył do Łodzi w czasie wizyty w Polsce w 1957 r., będąc najwyższym rangą politykiem ChRL, który jak dotąd odwiedził „miasto włókniarzy”. Wizyta odbywała się w warunkach „miesiąca miodowego” w relacjach chińsko-polskich, tj. w okresie intensywnych interakcji politycznych, gospodarczych, kulturowo-edukacyjnych, zachodzących w rezultacie chińskiego (warunkowego) poparcia dla procesu destalinizacji w trakcie Października 1956 r.

Niemniej, pomimo długiej tradycji współpracy, Polska i inne państwa Europy Środkowo-Wschodniej wraz ze swymi uczelniami jest obecnie dla chińskich studentów trzecim wyborem (pierwszy stanowią Stany Zjednoczone, Australia, Nowa Zelandia oraz Wielka Brytania, drugi – Europa Zachodnia). W tym kontekście można wyróżnić trzy główne motywacje, którymi kierują się Chińczycy przy wyborze SPFS. Po pierwsze, chęć nauki języka polskiego i poznania polskiej kultury per se, w celu podjęcia pełnych studiów na polskich uczelniach po polsku. Drugą motywację można określić jako biznesową, powodowaną potrzebą znajomości języka wykorzystywanego w pracy lub negocjacjach handlowych. Z kolei trzecia, najrzadsza, jest związana ze stypendiami przyznawanymi przez PUJO (sześć w 2018 r.). Warto wspomnieć, że wśród chińskich absolwentów Studium znajdują się m.in. profesor Zhao Gang, dziekan Wydziału Języków i Kultur Europejskich PUJO; profesor Li Yinan, pierwsza Chinka, która obroniła pracę doktorską w Polsce (w języku polskim na wydziale polonistyki Uniwersytetu Śląskiego) a także pracownicy wysokiego szczebla w chińskich firmach w Polsce, m.in. Huawei oraz huty w Stalowej Woli.