201807.23
2

FocusOSA #36: Relacje Niemcy-Chiny

W cieniu zaostrzającej się wojny handlowej pomiędzy ChRL a Stanami Zjednoczonymi, dziewiątego lipca br. w stolicy RFN odbyły się niemiecko-chińskie konsultacje międzyrządowe. Napięte relacje Pekinu z Waszyngtonem przełożyły się na wzrost aktywności między Pekinem a Berlinem, a ostatnie spotkanie na szczycie stanowi jasny sygnał, że oba państwa zamierzają dalej czerpać korzyści z bilateralnej współpracy.

Podczas 5. konsultacji dwustronnych kanclerz Angela Merkel i premier Li Keqiang podkreślali znaczenie wolnego handlu światowego w związku ze sporem celnym z USA. Niemiecka szefowa rządu przekonywała, że gdyby obowiązywały taryfy między USA i Chinami, uderzyłoby to również w niemieckie firmy. Dlatego oboje przywódcy zwracali uwagę na znaczenie systemu wielostronnego i przestrzeganie regulacji Światowej Organizacji Handlu (WTO). Jednocześnie Merkel zaznaczyła, że nadal istnieją problemy z równym dostępem do rynków Niemiec i Chin, co strona niemiecka uważa za jedno z najważniejszych wyzwań w kontaktach dwustronnych. Pochwaliła natomiast otwarcie chińskiego rynku finansowego, nowe możliwości inwestycyjne dla niemieckich firm w Chinach i fakt, że niemieckie firmy samochodowe będą mogły obecnie uzyskać ponad 50% udziałów w chińskich przedsiębiorstwach motoryzacyjnych, co oznacza, że „otwarcie Chin to nie tylko słowa, ale także działania”.

Niemiecka kanclerz wskazała dwie główne umowy w sektorze produkcyjnym, które będą mieć przełożenie na wzrost konkurencyjności obu gospodarek. Po pierwsze – umowę o współpracy w dziedzinie pojazdów autonomicznych, która ma strategiczne znaczenie dla mobilności w przyszłości; w tym względzie obie strony mają zapewnić transparentność, wymianę informacji, sprawiedliwą konkurencję oraz mają dbać o środowisko naturalne. Po drugie – porozumienie na temat inwestycji chińskiego przedsiębiorstwa Contemporary Amperex Technology Ltd. (CATL) w produkcję ogniw akumulatorowych w Erfurcie (Turyngia). Dla RFN jest to niezmiernie ważny aspekt współpracy, ponieważ kraj ten do tej pory nie posiadał fabryki baterii samochodowych. Zakupem ogniw potrzebnych do produkcji coraz bardziej popularnych aut elektrycznych są już zainteresowane koncerny BMW i Daimler. Faktycznie firmy azjatyckie są uważane za liderów w produkcji ogniw akumulatorowych, natomiast niemieccy producenci samochodów musieli do tej pory importować potrzebne elementy z zagranicy.

W sumie podczas spotkania podpisano 22 umowy o współpracy (w tym 10 międzyrządowych oraz 12 z dziedziny gospodarki i szkolnictwa), m.in. o strategicznej kooperacji między grupą Voith Turbo GmbH a spółką kolejową CRRC, między SAP SE i Suning Holdings Group w dziedzinie innowacji i cyfryzacji, oraz o rozwijaniu technologii turbin gazowych wysokiej produktywności pomiędzy Siemens AG i State Power Investment.
Oprócz szczegółowego omówienia spraw sektora biznesowego, w trakcie konsultacji ustanowiono ponad 70 nowych formatów dyskusji między Niemcami i Chinami. W rozmowie z Li, Merkel opowiedziała się za stworzeniem możliwości aktywnej pracy dla niemieckich organizacji pozarządowych – przede wszystkim fundacji politycznych. Chiński premier zgodził się znaleźć porozumienie w tej kwestii w ramach chińskiej ustawy o organizacjach pozarządowych. Obie strony dyskutowały ponadto o zawarciu umowy o wzajemnej pomocy prawnej, o którą szczególnie zabiega rząd federalny.

Oprócz tego podkreślono znaczenie cyberdialogu – zarówno pod względem bezpieczeństwa, jak i kwestii wymiany danych w przemyśle 4.0. W ramach konsultacji międzyrządowych obie strony podpisały wspólne porozumienia w sektorze zdrowia i rolnictwa oraz liczne umowy o współpracy gospodarczej. Uzgodniono również współpracę w kwestiach społecznych, współpracę na rzecz rozwoju z państwami trzecimi oraz w sprawie otwarcia rynków finansowych.

Zadeklarowano także pogłębioną współpracę w zakresie edukacji dualnej, która staje się coraz ważniejszym elementem kooperacji – przewodniczący konferencji ministrów kultury i oświaty niemieckich krajów związkowych Udo Michallik oraz chiński minister edukacji Baosheng Chen podpisali dziesiątego lipca memorandum, w którym obie strony zobowiązały się informować o strukturalnych możliwościach i perspektywach rozwoju treści kształcenia i realizacji wspólnych projektów. Strona chińska zaproponowała wręcz, aby Niemcy zakładały własne szkoły zawodowe w Chinach. Oba kraje chcą pracować nad koncepcjami szkoleniowymi w zakresie wykształcenia zawodowego. Ponadto planuje się uwzględnianie nowych technologii w kształceniu zawodowym, by wykorzystywać możliwości digitalizacji i technologii informacyjnej w zakresie projektowania procesów nauczania.

Podczas konsultacji międzyrządowych, potwierdzających niemiecko-chińskie partnerstwo strategiczne, widać było wyraźnie, że Chiny próbują wykorzystać spór ze Stanami Zjednoczonymi, aby zbliżyć się do Niemiec i Europy. Wciąż aktualne pozostają jednak wyzwania, które sprawiają, że Chiny stanowią niełatwego partnera dla RFN. Należą do nich przede wszystkim trudności z dostępem do chińskiego rynku dla niemieckich (i europejskich) przedsiębiorstw; ofensywa inwestycyjna chińskich przedsiębiorstw, które w ostatnich kilku latach wykupują niemieckie koncerny z sektora nowych technologii; poza tym zwiększający się transfer technologii w oparciu o plan „Made in China 2025” i powiązane z nim obawy o szpiegostwo przemysłowe. Ta coraz większa niepewność wynika z ustawy o cyberbezpieczeństwie z 2016 roku, ponieważ zgodnie z prawem, zagraniczne firmy inwestujące w ChRL mają przechowywać swoje dane na chińskich serwerach. Wyzwaniem jest także kwestia nieprzestrzegania praw człowieka w ChRL – w tym wymiarze komisarz rządu federalnego ds. praw człowieka Bärbel Kofler ubolewała nad regresją Chin w okresie przygotowań do konsultacji międzyrządowych.

Tymczasem dzień po zakończeniu konsultacji, Chiny uwolniły z aresztu żonę nieżyjącego już dysydenta i laureata Pokojowej Nagrody Nobla Liu Xiaobo. Artystka i poetka Liu Xia była przetrzymywana w areszcie domowym od 2010 roku, a o jej uwolnienie walczyły niemieckie i międzynarodowe organizacje praw człowieka. Cierpiąca na depresję Liu Xia opuściła Chiny dziesiątego lipca i przybyła do Berlina, gdzie poddana zostanie leczeniu. Jej uwolnienie opisywane było w niemieckiej prasie jako „od dawna oczekiwany gest humanitarny”.

Naturalnie kwestia przestrzegania praw człowieka pozostaje, prócz spraw gospodarczych, bardzo istotna w relacjach niemiecko-chińskich i z pewnością problem niesienia pomocy dysydentom stanowić będzie jeden z ważnych punktów podczas planowanego na jesień br. dwustronnego dialogu na temat praw człowieka. Dyskusje dotyczyć będą z pewnością wdrażania rządów prawa, w szczególności dostępu do prawników i możliwości korzystania z ochrony prawnej, a także ograniczeń wolności słowa i prasy, stosowania tortur i sytuacji praw człowieka w Tybecie, w tym konkretnych przypadków ich naruszania.