201805.24
3

FocusOSA #31: Polityka w ASEAN

W ostatnim miesiącu głównym wydarzeniem w ASEAN był niewątpliwie szczyt Stowarzyszenia w Singapurze. Gospodarzem spotkania był premier Lee Hsien Loong, gdyż to właśnie Singapur sprawuję prezydencję w ASEAN w 2018 roku. Niewątpliwie jedną z kluczowych spraw, która jest poruszana na spotkaniach przywódców wszystkich dziesięciu państw członkowskich jest kwestia sporu na Morzu Południowochińskim. Dlatego już 20 kwietnia urzędnicy przygotowali wstępny projekt (Zero Draft of Chairman’s Statement), który w sekcji spraw regionalnych i międzynarodowych zawierał siedem nowych punktów odnoszących się do kwestii sporów terytorialnych na Morzu Południowochińskim. W stosunku do czterech z nich zgłoszono szesnaście interwencji, z czego aż siedem wniosków złożyła Kambodża, która nie jest bezpośrednim uczestnikiem sporu, ale skutecznie paraliżuje prace stowarzyszenia. Można przypuszczać, że jest to cena poparcia Chin dla rządu premiera Hun Sena na arenie międzynarodowej, którego działania doprowadziły do rozwiązania opozycji w kraju, co spotkało się z dezaprobatą i oskarżeniami o łamanie norm demokratycznego państwa. Według oficjalnego oświadczenia wydanego przez Sekretariat ASEAN z 28 kwietnia, w wyniku obrad usunięto sześć z siedmiu punktów zawartych we wstępnym projekcie przewodniczącego. Tego rodzaju decyzja nie tylko świadczy o tym, że w ASEAN mamy do czynienia z głębokimi podziałami wewnętrznymi, ale również przeczy ona opinii, iż w pełni respektuje procesy prawne i dyplomatyczne na arenie międzynarodowej, z Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS) z 1982 roku na czele.

W ostatecznej wersji dokumentu sformułowano siedem punktów, które nie wnoszą żadnych konkretnych rozwiązań. Można w nich znaleźć ogólne zapisy, potwierdzające znaczenie wolności żeglugi i przelotu nad Morzem Południowochińskim, jak również potrzebę pełnego wdrożenia Kodeksu Postępowania z 2002 roku. W kolejnych punktach stowarzyszenie wyraża swoje poparcie dla poprawy relacji na linii ASEAN-Chiny, za sprawą rozpoczęcia oficjalnych i merytorycznych negocjacji poświęconych sporom terytorialnym jak i utworzenia specjalnej linii telefonicznej, dzięki której jest możliwe szybkie łagodzenie napięć między stronami w przypadku konfrontacji na Morzu Południowochińskim. Jest to efekt wdrożenia w życie postanowień zawartych w kodeksie postępowania na wypadek nieplanowanych spotkań na morzu (The Code for Unplanned Encounters at Sea), opracowanym w 2014 roku podczas Sympozjum Marynarki Zachodniego Pacyfiku (Western Pacific Naval Symposium). Ostatnie trzy ustępy odnoszą się do ograniczenia działań na spornych terenach, które doprowadzają do osłabienia zaufania między państwami i zwiększania napięć, co negatywnie wpływa na sytuację w regionie. Ponadto, wezwano do wstrzymania jakichkolwiek operacji militarnych na tym obszarze i przestrzegania zasad zawartych w UNCLOS. Biorąc jednak pod uwagę chińską ekspansję w postaci budowy sztucznych wysp i instalacji na nich sprzętu wojskowego, a także blokady morskie, można stwierdzić, iż tego rodzaju zapisy nie odniosą żadnego rezultatu.

Podczas gdy przywódcy państw członkowskich ASEAN wykluczali kolejne ustępy dotyczące Morza Południowochińskiego, Singapur sprawujący prez ydencję zwrócił się do ministrów spraw zagranicznych z prośbą o poparcie wniosku do Ruchu Państw Niezaangażowanych, w którym wyrażono sprzeciw wobec nieuwzględnienia zastrzeżeń ASEAN do Dokumentu Końcowego osiemnastego Szczytu Ministerialnego, który miał miejsce w dniach 3-6 kwietnia w Azerbejdżanie. Tym samym po raz drugi punkt 526 dotyczący kwestii na Morzu Południowochińskim nie został włączony do sekcji poświęconej Azji Południowo-Wschodniej. Zarówno w 2016 jaki w 2018 roku Ruchu Państw Niezaangażowanych ugiął się pod chińską presją, co powinno być jasnym sygnałem, że Pekin nie do końca jest zainteresowany kompromisem i skutecznie rozgrywa poszczególne państwa w ASEAN, żeby zachować status quo, na czym korzysta najbardziej ze wszystkich zaangażowanych stron.