201712.07
7

FocusOSA #6: Działania Chin na Bałkanach

W relacjach Chin z państwami Półwyspu Bałkańskiego na pierwszy plan wysuwają się następujące kwestie: 1. powołanie serbsko-chińskiej asocjacji biznesowej, 2. chińska inwestycja w elektrociepłownie w Tuzli, 3. włączenie China Development Bank do współpracy z państwami Europy Środkowej i Wschodniej.

Decyzja o powołaniu instytucji biznesowej zrzeszającej przedsiębiorców chińskich i serbskich wzbudza spore kontrowersje. Analitycy gospodarczy w Serbii w negatywnym tonie wypowiadają się co do planowanej współpracy, twierdząc iż instytucja ta nie przyniesie żadnych korzyści gospodarczych. Redaktor naczelny poczytnego tygodnika NIN, Milan Culibrk powiedział, iż kwestia zwiększenia eksportu do Chin przyjmuje jedynie charakter życzeniowy, ponieważ kraj nie ma wiele do zaoferowania. Konsultant ds. inwestycji zagranicznych Milan Kovacevic nadmienił również, iż Serbia jest pierwszym krajem, który akceptuje absolutnie każdą propozycję Państwa Środka, szczególnie jeśli chodzi o przyjmowanie kredytów, oceniając je jako zbyt kosztowne i realnie nie przynoszące wzrostu jakości współpracy z Chinami. Dużym problemem jest stale rosnący deficyt handlowy, który od 2011 roku zwiększył się do 1,58 mld USD. Culibrk kwitując całą sytuację stwierdził, iż Chińczycy rozpoczną inwestycje w kraju niezależnie od tego, czy będą stowarzyszeni a samo powstanie serbsko-chińskiej instytucji nie doprowadzi do wyczekiwanych przez wielu inwestycji nie opartych na kredytach zadłużających kraj.

W odniesieniu do budowy bośniackiej elektrociepłowni w Tuzli, w wywiadzie z dn. 27 listopada udzielonym dla chińskiej stacji telewizyjnej CGTN, premier BiH Fadil Novalic wyjaśnił, iż wyłącznie chińskie podmioty są skłonne do inwestycji w kraju. Bośniacki rząd miał proponować bowiem współpracę rodzimym i europejskim przedsiębiorstwom, natomiast nie spotkała się ona z zainteresowaniem firm regionu. Inwestycja budzi jednak wiele kontrowersji, ponieważ elektrociepłownia w całości będzie zasilana z energii uzyskanej ze spalania węgla. Według Dzemili Agic, specjalistki w bośniackim Centrum Ekologii i Energetyki, Tuzla boryka się z ogromnymi problemami dotyczącymi jakości powietrza. Jak twierdzi, w okresie zimowym normy zanieczyszczeń powietrza przekraczają niechlubne rekordy znane z Pekinu. W odpowiedzi, zwolennicy budowy nowego, siódmego bloku twierdzą, iż przy jednoczesnym wygaszeniu pierwszych czterech bloków do 2027 roku nastąpi znaczna poprawa jakości powietrza w regionie, ponieważ najnowsza inwestycja ma spełniać wszystkie normy narzucone przez władze Unii Europejskiej.

Komentując szczyt państw 16+1 w Budapeszcie, na uwagę zwraca zobowiązanie Li Keqianga do zwiększenia obecności chińskich instrumentów finansowych w regionie EŚW. China Development Bank ma zabezpieczyć dodatkowe 2 mld USD na finansowanie rozwoju infrastrukturalnego w regionie. Dodatkowo, uruchomiony został „drugi etap współpracy w ramach funduszu inwestycyjnego” o wartości 1 mld USD. Nie jest jasne natomiast gdzie i kiedy powyższe fundusze zostaną wykorzystane. Aktywność Węgrów również została zwieńczona zabezpieczeniem 1,7 mld euro przez chiński EXIM Bank na przebudowę 152-kilometrowego węgierskiego odcinka linii kolejowej Belgrad-Budapeszt. Temat samej konstrukcji kolei wysokich prędkości łączących stolice Węgier i Serbii w kontekście zaangażowania w budowę chińskich podmiotów pojawił się po raz pierwszy w 2013 roku. Wówczas, podczas szczytu 16+1 w Bukareszcie zainteresowane strony podpisały protokół stanowiący o konstrukcji 350 km linii kolejowej o szacowanej wartości 2,89 mld USD. Inicjatywa ta miała stać się kamieniem milowym w związku z konstrukcją Pasa i Szlaku w Europie. W Brukseli natychmiast pojawiły się pierwsze głosy, iż ustalenia z Bukaresztu naruszają wewnętrzne zasady UE w kwestii przetargów publicznych. Tym sposobem UE zablokowało chińską inwestycję na Węgrzech – jako państwie członkowskim – co odbiło się również rykoszetem na aspirujących do członkostwa Serbach. Rozwiązanie tej kwestii może być przełomowym wydarzeniem w stosunkach Chiny-UE, jeśli mowa o dopuszczeniu chińskiej obecności gospodarczej na Starym Kontynencie. Ponadto, w czasie szczytu wezwano zainteresowanych do rozszerzenia skali powiązań handlowych oraz liberalizacji handlu i inwestycji; po drugie – zachęcono państwa EŚW do przyśpieszenia realizacji projektów infrastrukturalnych związanych z przebudową odcinków lądowych, morskich, powietrznych oraz włączenia w to dostępnych technologii internetowych; po trzecie – zasugerowano intensyfikację współpracy dotyczącej utworzenia dedykowanych parków przemysłowych w sektorach energetyki, produkcji, logistyki i rolnictwa; po czwarte – wezwano do korzystania ze wsparcia finansowego dla współpracy w wymiarze 16+1; po piąte – wezwano kraje do intensyfikacji różnego rodzaju wymian kulturalnych i międzyludzkich, zacieśniania współpracy w dziedzinie turystyki oraz współpracy z młodzieżą. Premier ChRL zapowiedział również utworzenie nowej instytucji finansowej China-CEEC Inter-Bank Association z siedzibą w Budapeszcie, która ma za zadanie finansować kolejne projekty infrastrukturalne. Kapitał początkowy instytucji został zrealizowany dzięki pożyczce China Development Bank w wysokości 2,4 mld USD. Wyznaczono również preferowany kanał rozwijania wzajemnych kontaktów, ponieważ rok 2018 ma stać się rokiem współpracy lokalnej pomiędzy Chinami a krajami EŚW.