201912.20
1

KPCh i ChRL: więcej partii w polityce zagranicznej państwa

W perspektywie rosnącej dominacji struktur Komunistycznej Partii Chin (KPCh) nad instytucjami państwa w Chińskiej Republice Ludowej (ChRL), wyraźnie aktywizują się również działania na rzecz wzmacniania relacji międzypartyjnych w chińskiej polityce zagranicznej. Główną rolę odgrywa w tym względzie Wydział Łączności Międzynarodowej (WŁM) KC KPCh, odpowiadający za poszerzanie wpływów w zagranicznych partiach politycznych oraz kooptację środowisk politycznych, akademickich i eksperckich. WŁM wykorzystuje w tym celu również relacje na szczeblu lokalnym, chociaż główną instytucją odpowiedzialną za ich prowadzenie jest Chińskie Ludowe Stowarzyszenie Przyjaźni z Państwami Zagranicznymi (LSPPZ), jakkolwiek powiązane z instytucją partyjną – Wydziałem Zjednoczonego Frontu KC KPCh. Proces upartyjniania chińskiej polityki zagranicznej widać na przykładach działań prowincji Syczuan i Guangdong – w obu przypadkach nakierowanych na zagraniczne partie rządzące i wyraźnie przybierające na intensywności w ostatnich miesiącach.

Na początki września br., na zaproszenie WŁM Syczuan odwiedziła grupa polityków pod kierownictwem Ito Tadahiko z frakcji shisuikai w rządzącej Japonią Partii Liberalno-Demokratycznej (PL-D). Następnie delegacja partyjna udała się  do Pekinu na spotkanie z szefem WŁM Song Tao. Song wyraził uznanie dla shisuikai za długoletnie promowanie współpracy z ChRL i wyłożył znaczenie więzi międzypartyjnych w relacjach międzypaństwowych „KPCh chce wzmacniać relacje partyjne z japońską partią rządzącą i promować porozumienie osiągnięte między przywódcami obu państw (na szczycie G-20 w Osace), konsolidować polityczny fundament zaufania między oboma państwami oraz tworzyć dobra atmosferę pod polityczną wymianę na wysokim szczeblu”.

Z kolei prowincję Guangdong na przełomie czerwca i lipca tego roku odwiedziła delegacja młodzieżówek hiszpańskich partii politycznych, pod kierownictwem senator Èlia Tortolero z rządzącego ugrupowania PSOE (Hiszpańska Socjalistyczna Partii Robotnicza), którą poproszono o pomoc w pośredniczeniu w kontaktach ChRL z innymi państwami hiszpańskojęzycznymi, m.in. w obszarze sieci 5G. Dwa miesiące później, Guangdong (oraz Guangxi) odwiedził wraz z grupą współpracowników członek Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Wietnamu (KPW) i sekretarz KPW w prowincji Lang So’n Lam Thi Phuong Than.  Z wietnamskim politykiem spotkał się  sekretarz KPCh Komitetu Miejskiego w Kantonie Zhang Shoufu. Na przełomie sierpnia i września, władze stolicy Guangdongu przyjęły również przedstawicieli Indyjskiej Partii Ludowej (BJP), sprawującego od 2014 roku urząd premiera Narendry Modiego. Łącznie tygodniowa wizyta delegacji BJP w ChRL zakończyła się – podobnie jak pobyt członków PL-D w Syczuanie, spotkaniem na szczeblu centralnych władz partyjnych – z szefem WŁM Song Tao w Pekinie. Pobyt delegacji BJP przedstawiany jako pierwszy przypadek w historii nawiązania przez BJP dialogu strukturalnego z zagraniczną partią, miała na celu przede wszystkim budowanie relacji międzypartyjnych przed nieformalnym szczytem przywódców obu państw w Mamallapuram październiku br. To nieformalne spotkanie nie przyniosło jednak przełomu w żadnej istotnym aspekcie w relacjach dwustronnych, które od sierpnia pogorszyły się wobec zmian administracyjnych wprowadzonych przez rząd Indii na spornych terytoriach w Kaszmirze. To właśnie kwestie strategiczne i odmienne interesy, w tym relacje z USA i Pakistanem, będą wyznaczać oś stosunków pomiędzy Nowym Dehli i Pekinem. Dla przełamania tych zależności KPCh od lat próbuje budować dobre relacje z BJP i  Modim osobiście, rozwijając ,,czerwony dywan” przed obecnym premierem, jeszcze za czasów jego rządów na poziomie lokalnym – w stanie Gudżarat. W tej perspektywie, instytucjonalizacja relacji z BJP przez KPCh, i poszerzanie formuły poszukiwania wpływów politycznych, nadal nie przekłada się na przesunięcie perspektywy w polityce zagranicznej sąsiada, których probierzem jest stosunek Indii wobec regionalnych formatów: inicjowanego przez ChRL gospodarczego RCEP i wojskowego QUAD (pod patronatem USA). Jak wskazuje Michał Bogusz z Ośrodka Studiów Wschodnich, nieefektywność starań KPCh wynika przed wszystkim z chińskiej projekcji własnego modelu – prymatu struktur partyjnych nad państwowymi – na innych. Takie podejście może być zasadne w przypadku niektórych państw autorytarnych, jak Zimbabwe, gdzie ZANU-PF faktycznie jest partią quasi leninowską, czy Wietnamu i KPW. Natomiast w przypadku o wiele mocniej zinstytucjonalizowanych państw jak Indie i Japonia, które dodatkowo dzielą z ChRL kluczowe interesy strategiczne, próba przenoszenia ciężaru w polityce zagranicznej na relacje partyjne, lokalne czy wręcz interpersonalne nie przynosi rezultatów.

W tym kontekście należy również zwrócić uwagę na podobną projekcję w relacjach z Europą Środkowo-Wschodnią (EŚW). 18 listopada tego roku Wydział Łączności Międzynarodowej zorganizował w Pekinie Forum Promocji Współpracy Lokalnej Chiny-EŚW. Co więcej, to samo spotkanie zorganizowane przez WMŁ zostało przedstawione w „Dzienniku Ludowym” jako okrągły stół KPCh i partii rządzących w Europie Środkowo-Wschodniej, któremu towarzyszyło nawiązywanie kontaktów (jiaoliu duijie) między delegacjami z 8 prowincji i miast chińskich oraz przedstawicielami partii rządzących z EŚW. Według komunikatów w spotkaniu wzięli udział członkowie ugrupowań sprawujących władzę z Węgier, Serbii i Grecji, a więc państw najbardziej przyjaznych Chinom w formacie 17+1.  Próba przenoszenia polityki zagranicznej na poziom interpersonalny, partyjny i lokalny, jest widoczna zwłaszcza w przypadku podążającej w stronę autorytaryzmu Serbii i rządzącej Serbskiej Partii Postępowej (SNS) prezydenta Aleksandra Vučića. Szczególnym – zwłaszcza w warunkach chińskich – wyrazem osobistych relacji między przywódcami ChRL i Serbii, jest spotkanie pierwszych dam. Jesienią 2018 roku Peng Liyuan i Tamara Vučić (Dukanović) spotkały się w pekińskim hotelu Diaoyutai, gdzie rozmawiały głównie na temat wsparcia dla edukacji kobiet i dzieci. Żona serbskiego przywódcy i szefa SNS zapewniła wówczas swoją rozmówczynię o wdzięczności, którą naród serbski darzy Chiny za długoletnią pomoc i przyjaźń. Również relacje międzypartyjne ulegają  postępującej konsolidacji. W czerwcu br. przedstawiciele SNS udali się do ChRL aby zacieśniać współpracę z KPCh. Natomiast w październiku Serbię odwiedziła delegacja KPCh pod kierownictwem członka Biura Politycznego KC KPCh i dyrektora Narodowej Komisji Nadzoru Yang Xiaodu. W rozmowach w których wzięli udział prezydent Vučić i premier Ana Brnabić, która (choć wstąpiła do SNS zaledwie cztery dni wcześniej) stwierdziła, że obie partie i państwa są „najlepszymi przyjaciółmi i ważnymi partnerami”, których łączy służba ludziom. W ramach wizyty delegacja KPCh odwiedziła również Nowy Sad, gdzie została przyjęta przez burmistrza i wysokiego rangą polityka SNS Miloša Vučevića. To właśnie w Nowym Sadzie niektórzy przedstawiciele KPCh wzięli udział w rozszerzonej sesji Komitetu Wykonawczego SNS, którą Vučević określił jako spotkanie ,,przyjaciół” i ,,mistrzów świata w pracy politycznej”.

Na rosnącą rolę relacji partyjnych w polityce zagranicznej wskazują słowa Qian Hongshana, wiceszefa WŁM KC KPCh, który w czasie listopadowego spotkania w Pekinie wyraził nadzieję, że „KPCh i partie rządzące z państw EŚW umocnią swoje przywództwo polityczne, stworzą więcej efektywnych platform do [wzajemnej] współpracy oraz będą dalej promować konwergencję strategii rozwojowych ChRL i EŚW”. Takie sformułowanie celów wskazuje, że oprócz prób upartyjniania relacji międzypaństwowych, aktywność zagraniczna podmiotów lokalnych w ChRL podlega coraz wyraźniejszym działaniom centralizacyjnym KPCh. Jednak projekcja leninowskiej natury partii na państwo i stosowanie tego modelu wobec innych jest możliwa tylko w państwach słabych instytucjonalnie, co będzie ograniczać zasięg i skuteczność chińskiej dyplomacji.